Ik ben slecht met mensen. Niet alleen vind ik dat een van mezelf geestig bedacht zinnetje, maar er zit – godbetert – nog enige waarheid in ook. Op mezelf ben ik reuze en lijk ik soms – in mijn hoofd althans – iets van een prins te hebben, maar vanaf ik geconfronteerd word met andere mensen, die dat meestal ook denken, maar dan van zichzelf, heb ik het een pak moeilijker dat prinselijke te behouden. Niet dat ik wil afgeven op mijn soortgenoten, verre van zelfs, want ik heb ze in the end broodnodig, maar door de band liggen jullie mij niet zo.

Dit eerste couplet klinkt misschien wat zeurderig, en u bent misschien al gestopt met lezen, maar mocht u dat enkel nog maar van plan zijn, raad ik u van harte (kom dat zien) aan nog even door te bijten. Ik wil hier namelijk alles behalve redenen en factoren zoeken waarom ik het meestal zo moeilijk met u heb, maar deze afvalligheid is enkel een ietwat dramatisch opstapje naar een ode’tje aan dat wat bij mij wel ligt, en dat altijd en overal: het boek. Voor degenen die er overigens wel op uit waren te weten te komen waar het misloopt tussen mij en de anderen (wat is er mis met pathos?), dat schrijf ik wel een andere keer neer. Het boek gaat voor op u.

Vooraleerst moet ik u, en mezelf ook trouwens, misschien even ontnuchteren: in een boek kan ik niet verdwijnen. Ik hoor het mensen wel eens zeggen – meestal over een goedkope thriller – dat ze kunnen opgaan in een verhaal en dan alles vergeten wat er rond hem gebeurt, maar daar lukt mij geenszins. Dat gevoel ken ik dan weer wel met mensen, die mij soms zo kunnen fascineren dat ik even mezelf weggom en hen probeer te worden (kon ik acteren, ik zou zeggen dat het dat was) maar als het op literatuur aankomt slaag ik daar nooit in. Daar moeten redenen voor zijn, en liefst nog redenen waar ik goed in uitkom want anders lijkt mijn liefde niet compleet. Gelukkig heb ik er zo eentje kunnen vinden (als dat niet het geval was, waren de vorige regels wel geschrapt, zo uitgekookt ben ik nog wel). Als alles goed gaat, spreekt een mens de taal die hem op het lijf geschreven is. Op die manier staan de woorden je op geen enkele manier in de weg (als dat de juiste uitdrukking is) om mee in het personage te gaan, ze geven je zelfs een zetje waardoor je zelf eigenlijk nog amper wat hoeft te doen. Bij een boek liggen die zaken wel lichtjes anders, daar staat tussen de lezer en het personage de taal van de schrijver, die zelden overeenkomt met die van de betrokkenen. Als alles goed gaat, heet die taal literatuur te zijn, als het minder gaat, maar daar denken we nu niet aan, wordt de taal enkel misbruikt om het verhaaltje vlotter en makkelijker bij de lezer in te brengen. Boek – mens: 1 -0, wat mij betreft. Het zou daarom ook vreselijk jammer zijn je helemaal in een verhaal te verliezen en daarmee de pareltjes aan volzinnen waarin het verteld wordt aan je voor bij te laten gaan, niet?

Nou moet gezegd, meestal vind ik mijn eigen gedachten interessanter dan die van het hoofdpersonage, en sta ik mezelf pas toe mezelf los te laten als het boek ergens naar lijkt. Dat brengt me bij het eerste heikel punt: er zijn bijzonder veel slechte boeken in omloop. Jammer maar helaas, maar meestal lijkt het alsof er meer slechte dan goede boeken zijn geschreven. Moeten wij ook aan hen aandacht geven? Een beetje. Het ligt aan ons, zouden we misschien kunnen roepen, we begrijpen ze niet, we zijn er misschien zelfs te achterlijk voor. Dat zou mooi en lief van ons zijn. De realiteit is echter dat er ook erg veel brakke schrijvers een uitgeverscontract op zak hebben, maar die wegen op geen enkele manier op tegen wat voor prachts en praals we krijgen van die andere fantastische schrijvers.

Wat maakt een boek dan wel goed? Een vraag die ik wel mag proberen oplossen na vastgesteld te hebben dat er ook slechte auteurs zijn, misschien kan ik ze op de juiste weg zetten om toch nog wat fatsoenlijks uit de pen te halen. Wie weet. Maar aan zwaar werk begin ik niet graag, dus doop ik dit werk onbegonnen door te melden dat de kwaliteit van een boek, of hoe iedereen die ervaart, afhangt van persoonlijke smaken en voorkeuren. En laten uw persoonlijke voorkeuren en smaken nou net dat zijn waar ik liefst zo ver mogelijk van uit de buurt blijf, dus daar begin ik niet aan. Wel kan ik u de mijne geven, of toch proberen, want echt een lijn te trekken valt daar niet in.

Na eerlijk, hartverwarmend en open onderzoek bij mezelf, ben ik erachter gekomen dat ik een boek de moeite waard vind, als ik de personages sympathiek vind. Het moeten vrienden van me zijn, of toch verwante zielen. Op een manier. In boeken zitten namelijk geperfectioneerde mensen verscholen. Een schrijver laat een personage pas spreken, als die het ergens over heeft, als er enige meerwaarde in zijn woorden zit, anders kan de auteur even goed een veel interessantere beschrijving van het decor geven. Dat is haast het tegenovergestelde van wat er in de ‘echte’ wereld gangbaar is, waar de meeste mensen praten en praten en praten, maar niets zeggen. Erg lastig voor zij die daarnaar moeten luisteren, zal u zeggen, maar nog lastiger is het voor zij die geacht worden op die nietszeggende monologen een gepaste reactie te verzinnen die de spreker ervan voorziet in zijn verwachtingen. Hulde ook aan zij die daar bedreven in zijn, het mag een kunst geheten. Maar dat heb je dus allemaal niet in een goed boek, waar personages zich enkel uitlaten als de schrijver, na zowat alles in overweging te hebben genomen, dat nodig vindt, en niet zijzelf. Als zij daar vervolgens de toestemming toe krijgen, is het niet in de taal die zij verkiezen maar in een taal die hen wordt aangegeven door diezelfde schrijver en daardoor als alles meezit de literatuur zou moeten raken. Dat hebben personages dan weer voor op gewone mensen, want wie in volzinnen en mooie formuleringen praat, heeft uiteraard veel meer kans om sympathiek te worden bevonden door mij (mocht ie dat believen) dan wie zich uitdrukt in het meest voor de hand liggende vocabulaire. Misschien lijkt daarom ook wel elk personage dat door een goede schrijver wordt geschreven fijn en aangenaam, want echt een lijn zit er niet in de jongens en meisjes die mij wel liggen.

Favoriete thema’s zijn ook al uit den boze. Mensen die graag boeken lezen over tienerzwangerschappen, zijn te wantrouwen, nadat je hen misschien eerst het advies er zelf eentje te nemen hebt toegesnauwd. Het lijkt dan ook allemaal in handen van de schrijver te liggen, of een boek wat voorstelt of niet, wat toch een bijzonder mooie conclusie is in tijden waar uitgeverijen zoveel macht hebben. Als die man (liefst eigenlijk een vrouw) zijn werk goed doet, kan ie mij een erg gelukkig mens maken.

Haast logisch zou zijn als ik hier nu enkele uitstekende schrijvers noem, of enkele boeken die geschreven zijn toen een welbepaalde schrijver een sterke dag had, maar dat heeft zoiets ordinairs. Volksopvoeding interesseert me daarenboven geen moer, het laatste wat ik wil is mijn juweeltjes met jan en alleman delen, dus dat laten we maar zo. Los daarvan zou mijn lijstje schrijvers overigens kunnen aantonen dat ik alles behalve zo belezen ben als ik soms doe uitschijnen, en dat moeten we toch ten allen prijzen vermijden, dat zou jammer zijn.

Afsluiten met een oproep om nu allemaal boeken te gaan lezen, doe ik ook al niet. Wie leest, is geprezen, wie het niet doet, is helaas meestal even gelukkig.